Phan Xuân Sinh

Tác giả và tác phẩm

  • Trang

  • Sol Duc Falls

    Back to forest

    Prairie Falcon 2016

    Starry night

    It was snowing !

    Northern Flicker (Intergrade)

    Northern Pintail descent

    It's as Easy as 1-2-3

    Dolls clinic.

    Superstition Mountains

    More Photos
  • Lưu trữ

TRÓ CHUYỆN VỚI BBT/DA MÀU

Posted by phanxuansinh on Tháng Ba 23, 2011

Phần Phan Xuân Sinh trả lời Đinh Từ Bích Thúy/Ban Biên Tập Da Màu
(Bài trò chuyện nầy không lên trên web của damau.org. BBT/Da Màu chỉ lấy một phần nhỏ để giới thiệu. Chúng tôi đăng hết phần trò chuyện nầy để bạn bè xa gần dễ dàng tìm hiểu.) Phan Xuân Sinh (22/3/2011)

-ĐTBT:
(a) Trong bài viết “Chuyến Về Quê Nhà” đăng trên talawas ngày 23 tháng 5 năm 2008, http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=13196&rb=09, anh Phan Xuân Sinh có đề cập đến bài thơ của Chế Lan Viên đã hối hận về việc ông có trách nhiệm trong Tết Mậu Thân, cùng sự bất lực của nhà thơ trước hậu quả của chiến tranh:

Mà tôi xấu hổ.
Tôi chưa có câu thơ nào hôm nay
Giúp người ấy nuôi đàn con nhỏ
Giữa buồn tủi chua cay vẫn có thể cười.”
(Chế Lan Viên)

Thưa anh, cũng là một nhà thơ, anh nghĩ sao về vai trò một người nghệ sĩ? Họ có nên đề cập đến chính trị hay những vấn đề xã hội trong thơ văn của họ, hay họ nên tránh xa là hơn, để khỏi bị trở thành những trường hợp như Chế Lan Viên, hoặc những nhà văn chạy theo người Cộng sản, rồi sau đó mới thấy họ lầm lẫn?

PXS:
Thưa cô,
Sau 30/4/75. Tôi tìm đọc những nhà thơ Cộng Sản Miền Bắc. Tôi nhận thấy tất cả thơ của họ được lưu hành đều đẩm mùi tuyên truyền cho chế độ. Hình như không có người nào vượt thoát ra khỏi lãnh vực nầy. Chế Lan Viên cũng không tránh ra khỏi quy luật đó (ngoại trừ Hữu Loan). Thế nhưng theo tôi ông là một nhà thơ Cộng Sản nặng ký nhất. Có thể nói Chế Lan Viên là một thi sĩ ca tụng chế độ Cộng Sản một cách tài tình, cao siêu nhất. Ta hãy xem một đoạn thơ ông mô tả Tổ Quốc Cộng Sản đẹp nhất mà từ khi lập quốc đến nay chưa có lúc nào đẹp như vậy.”Tổ quốc bao giờ đẹp thế nầy chăng?”:

“Hỡi sông Hồng tiếng hát bốn nghìn năm!
Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?
– Chưa đâu! Và ngay cả trong những ngày đẹp nhất
Khi Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc,
Nguyễn Du viết Kiều, đất nước hóa thành văn,
Khi Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc.
Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên sóng Bạch Đằng…
Những ngày tôi sống đây là ngày đẹp hơn tất cả
……….”
Cái ngày của các ngài Nguyễn Trãi , Nguyễn Du, Nguyễn Huệ, Hưng Đạo….là đồ bỏ. Chỉ có cái ngày đang sống (với chế độ Cộng Sản) là ngày đẹp hơn tất cả. Thật dễ sợ. Đúng là nhà thơ Cộng Sản tài hoa thứ thiệt. Không có ai dùng thơ tuyên truyền hơn ông được.

Thế nhưng vào những ngày cuối đời, Chế Lan Viên làm những bài thơ ta phải sửng sốt, không ngờ rằng ông quay lưng một cách dứt khoát và quả thật những bài thơ”phản tỉnh” của ông cũng rất nặng ký. Ông giống như loài chim Thorn Birds (sau khi đọc Nguyễn Thị Thảo An mới có ý so sánh nầy) sinh ra chỉ biết hót, cái lúc tiếng hót hay nhất, rung động nhất, mê hoặc nhất là lúc chim lao mình vào bụi mận gai nhọn, thân thể bị xuyên thủng thì mới bật lên tiếng hót ai oán. Chế Lan Viên trước khi chết cũng mang tâm trạng loài chim nầy. Ngoài bài thơ “Ai? Tôi” mà tôi đã dẫn chứng trong bài viết nói về tết Mậu Thân. Còn bài “Bánh vẽ”dưới đây nói lên thực trang chung của những người Cộng Sản, biết mình đang ăn chiếc bánh không thật, nhưng cũng phải ăn và trằm trồ khen ngon:

“Chưa cần cầm lên nếm, anh đã biết là bánh vẽ
Thế nhưng anh vẫn ngồi vào bàn cùng bè bạn
Cầm lên nhấm nháp.
Chả là nếu anh từ chối
Chúng sẽ bảo anh phá rối
Ðêm vui
Bảo anh không còn có khả năng nhai
Và đưa anh từ nay ra khỏi tiệc…
Thế thì đâu còn dịp nhai thứ thiệt?
Rốt cuộc anh lại ngồi vào bàn
Như không có gì xảy ra hết
Và những người khác thấy anh ngồi,
Họ cũng ngồi thôi
Nhai ngồm ngoàm… “

Tháng 8 năm 1991

Bây giờ tôi trả lời thẳng câu hỏi. Vai trò của người nghệ sĩ là đứng ngoài tất cả khuynh hướng chính trị, đó là điều hay nhất. Nhưng những nghệ sĩ sống dưới chế độ Cộng Sản thì khác, họ phải ca tụng chế độ, trung thành với chế độ bằng ngòi bút của họ, nếu không họ sẽ bị đào thải ngay, trừng trị ngay, trường hợp của nhóm Nhân Văn Giai Phẩm. Cho nên ta phải thông cảm cho họ. Từ năm 1954 đến 1975 Miền Bắc làm gì có nền văn học chân chính, chỉ có văn học tuyên truyền nên tất cả văn nghệ sĩ đều quay cuồng theo bộ máy đó. Đến 1985 Nguyễn Văn Linh ra lệnh cởi trói thì nền văn học mới bắt đầu khởi sắc. Cái đáng trách là những văn nghệ sĩ trước đây sống trong Miền Nam chạy theo Cộng Sản, bẻ cong cây bút ca tụng chế độ. Sau khi phục vụ một thời gian họ bắt đầu hối hận, muốn bức phá ra khỏi gọng kiềm của chế độ. Trường hợp nầy cũng nhiều, nghĩ cho cùng họ cũng đáng thương hơn là đáng trách. Con người làm sao tránh khỏi những lúc lầm lẩn. Cái quan trọng là biết mình lầm lẩn để sửa đổi mới thật đáng quý.

-ĐTBT:
(b) Như anh biết, Da Màu tuần vừa rồi đăng bài bút ký “Trịnh Công Sơn và những ngày Văn Khoa” của Từ Thức Trần Công Sung, http://damau.org/archives/18749. Đề tài Trịnh Công Sơn trong lịch sử Việt Nam hiện đại vẫn còn được nhiều người tranh cãi, Tuy gần như không ai chất vấn cái đẹp và thâm trầm trong nhạc của ông, những người không phục ông vẫn đánh giá nghệ thuật của ông qua lăng kính chính trị và lịch sử. Điều này có công bằng không? Làm sao để một nhà thơ hay nhà văn không thành dửng dưng trước vận mệnh của đất nước, nhưng cũng không bị khuynh hướng chính trị chi phối nghệ thuật của mình?

PXS:
Thưa cô,
Tôi có đọc “Trịnh Công Sơn và những ngày văn khoa” của Từ Thức trên Da Màu mới đây. Đúng như cô nói Trịnh Công Sơn là một đề tài tranh cải triền miên mà bên nào cũng bảo vệ lý lẽ của họ một cách chặt chẽ. Thật tình trong thế hệ chúng tôi cái chuyện bên nầy hay bên kia nặng nề quá, cho đến bây giờ 36 năm rồi vẫn chưa giải tỏa được. Nói bên nầy đúng, bên kia sai là bị ngay sự chống đối. Nhìn người nghệ sĩ dưới con mắt chính trị cực đoan thì cay nghiệt cho họ quá. Anh Trịnh Công Sơn là một người tài hoa, đứng trên tất cả xu hướng chính trị. Chính trị chỉ có một thời, một giai đoạn, còn tác phẩm hay thì còn mãi mãi. Theo tôi anh ấy là con người của lịch sử, hãy để lịch sử phê phán anh sau nầy. Chúng ta nên có cái nhìn rông lượng chứ đừng nhìn anh bằng con mắt phê phán, hay nói đúng hơn ta cảm được tác phẩm của anh ấy hay là đủ rồi. Còn con người thật của anh ấy ra sao chúng ta cũng chẳng cần biết tới. Quan niệm của người Việt Nam xưa nay đều gắn liền con người và công việc dính chung với nhau. Tài hoa phải gắn liền với đạo đức. Vì vậy cái nhìn của quần chúng với những người làm văn nghệ thì người đó phải vẹn toàn tài năng cũng như đạo đức thì mới được kính phục. Còn trường hợp của Trịnh Công Sơn con người đích thực của anh thế nào chẳng có ai biết, chỉ phán đoán thế mà gắn cho anh những nhãn hiệu thế nầy hay thế kia cũng thật tôi nghiệp, và oan ức.

Vận mệnh của đất nước không thể tách rời, mà nó phải gắn liền với con người bình thường cũng như văn nghệ. Sống ở môi trường nào phải theo môi trường đó. Người nào hên ở phe thắng trận thì mạnh miệng mạt sát phe thua trận (lý của kẻ mạnh bao giờ cũng thắng). Đúng hay sai sau nầy lịch sử sẽ phán xét, bây giờ còn quá sớm đụng tới chuyện nầy. Tuy nhiên người làm văn nghệ khôn ngoan thì nên tránh đừng bị khuynh hướng chính trị chi phối trong tác phẩm của mình, như vậy tác phẩm mới trường tồn được. Những nhà thơ lớn như Tô Thùy Yên, Thanh Tâm Tuyền, sống trong chế độ miền Nam, phục vụ trong Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa nhưng tác phẩm của họ đã vượt qua biên giới chính trị, không đượm màu sắc chính trị nên đã được người đọc đôi bên chấp nhận, trân quý. Cái nhìn của người nghệ sĩ lớn nó phải như vậy.

ĐTBT:

(c) Theo Trần Vũ trong bài phỏng vấn với Lê Quỳnh Mai, http://tranvu.free.fr/baiviet/phvanTV-LQM.html, thì Nhất Linh Nguyễn Tường Tam được xứng đáng được gọi là một “nhà văn/văn hào của Việt Nam” vì ông, “ngoài tác phẩm, trước nhất là một người trí thức có tư cách và cất tiếng nói trước bất công của xã hội, trước chính quyền không sợ hãi, với tất cả trách nhiệm.” Xin anh Phan Xuân Sinh cho biết cảm nghĩ của anh về định nghĩa “nhà văn” của Trần Vũ. Anh có nghĩ rằng định nghĩa này nên được áp dụng làm thước đo cho tất cả các người cầm bút hiện nay, trong và ngoài nước Việt Nam?

PXS:
Thưa cô,
Đụng vào Nhất Linh là chúng ta đụng vào một cây cổ thụ, quan niệm nhà văn của Trần Vũ về Nhất Linh không có chỗ nào sai. Thế nhưng mấy ai được như ông?

Khi còn ở trong nước, tôi được những người ngoài Bắc vào kể cho tôi nghe về những văn nghệ sĩ của Nhân Văn Giai Phẩm, họ bị đánh phá, câu thúc thân thể, đọa đày, xâm phạm nhân cách v.v… nghĩa là họ bị chính quyền dùng mọi đòn thù đập họ tan nát. Dần dần phần đông họ ngoan ngoãn khuất phục. Chúng ta chê cười và khinh khi họ? Họ không phải là văn nghệ sĩ đích thực? Thưa không, trong quan niệm của cá nhân tôi tài năng của họ là trên tác phẩm của họ. Họ có phải là nhà văn, nhà thơ đích thực hay không là trên tác phẩm giá trị của họ nói lên điều đó. Dù sau nầy họ bị tra tấn tinh thần cũng như thân thể mà họ phải khuất phục thì ta cũng nên thông cảm cho họ. làm một con người bản năng đôi lúc yếu đuối nên có khi phải ngả gục dưới áp lực của uy vũ cũng là lẻ thường tình. Ta đòi hỏi mọi người cứng cỏi như Nhất Linh cũng thật khó. Lấy nhà văn Nhất Linh làm thước đo cho văn nghệ sĩ chung chung thì tôi nghĩ sẽ bị rớt hết, không ai bám theo được. Chính vì vậy ông xứng đáng để ta tôn thờ. Còn bây giờ ta nên chia tư cách và tác phẩm, hai thứ không nên dính vào nhau. Nhà văn thì nên đo bằng tác phẩm còn con người thì nên đo bằng lối sống đạo đức.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: